Tereixa Navaza. O seu nobelo, no Fío de Penélope co Consello da Cultura Galega.

O Consello da Cultura Galega está a desenvolver unha actividade que permite visitar os seus fondos para construir un percorrido vinculado a algunha temática de interese. As xornadas de homenaxe a mulleres pioneiras en Galicia que ven organizando a Comisión de Igualdade están a ser o eixo arredor dos que se seguen os nobelos de cadansúa protagonista.

Neste caso, eu fago de guía polo nobelo de Tereixa Navala que nos conduce ao mundo da comunicación e o feminismo en Galicia.

Entrade no link seguinte e teredes acceso aos documentos audiovisuais que vos presentamos:

http://consellodacultura.gal/especiais/o-fio-de-penelope/detalle.php?c=6546&fbclid=IwAR2mjuetZaBKdXn9skZVrXwQAzySZhHEgrCwDRsNRAS6LgmgRGkfYERv6Zk

 

María Rosa Iglesias, autora de “AURELIA QUIERE OIR”

67225006_10157234901689870_7817536624199204864_n.jpg
Dedicado a María Rosa Iglesias, que hoxe presenta a súa novela “Aurelia quiere oir” na libraría Lila de Lilith, acompañada por Belén Regueira e Víctor Freixanes.
Non poderei asistir, pero aquí vai unha aperta grande e todo o desexo de que o seu paso por Galiza lle reporte todo o amor que merece.
AURELIA QUERE OUVIR
María Xosé Porteiro
En Arxentina temos a nosa casa familiar tantos de nós… Tocamos a gaita e falamos galego con acento porteño. Fixemos cambiar o patronímico identificativo dos españoles polo de galego, moito máis numerosos e con persoalidade de seu como para representar o todo pola parte. E dalí nos veñen visitar ao cabo de ducias de anos, algúns que marcharon sendo ben cativos e queren revisar a súa memoria, comprobar que aqueles eidos existiron algo máis ca nos seus recordos, para sentiren que perderon dúas veces. As mulleres volven hoxe cargadas de literatura, como Maria Rosa Iglesias López, unha activa militante da Diáspora en Arxentina, que na súa novela “Aurelia quiere oír” aborda a emigración, a integración nunha nova sociedade, co agravante dunha hipoacusia. É a vida vivida coma se corre unha maratón, sorteando duras probas de supervivencia, narrada coa voz desta muller que se expón ante nós con sinceridade e sen edulcorante, para que non esquezamos que as nosas nais, as nosas avoas -as nosas fillas, agora tamén- viviron, ou están a vivir, experiencias como a súa que son, daquela, tan nosas.
Como entender a Historia dun pobo sen fixar a ollada e a atención no papel xogado polas súas mulleres? En calquera recuncho do mundo son o alicerce sobre o que se constrúe a vida, gardan e comparten os coidados, sementan os afectos, son o primeiro libro no que nos aprenden a vida. Desde Galicia emigraron menos mulleres ca homes mais padeceron igualmente os efectos das ausencias, as viuvas de vivos e mortos que chamou Rosalía. A experiencia migratoria conleva desgarro vital e un trauma inevitable para quen parten e para quen quedan. É unha das que máis nos identifican con outros pobos diaspóricos nos S. XIX e XX: irlandés, xudeu, portugués, italiano. E nos tempos actuais, cos subsaharianos ou os sirios.
En breve -xa falla menos- viviremos un novo episodio electoral coas Autonómicas que, de non adelantarense polo contexto hiperactivo da política estatal, serán no outono de 2020. Non podemos esquecer que fóra da Galicia Territorial están residindo, con pasaporte español e dereito a voto, máis de catrocentas mil persoas que constitúen unha auténtica quinta provincia. Segue aberto o dilema da derrogación do voto rogado que fai desistir do seu dereito básico de cidadanía a moitedumes de mulleres e homes que seguen sendo “dos nosos”. Os erros en política poden ter difícil solución, pero, neste caso, só se precisa de vontade política e de facer un balanzo correcto do fracaso recollido. A novela de María Rosa Iglesias nos ven recordar que están fisicamente fóra do noso país, pero chantados con vontade e amor, no territorio simbólico da matria pola que traballamos todos, cada quen desde o seu lugar. Sorte María Rosa, e grazas por acender a nosa memoria, tantas veces durmida.

La independencia judicial

images.jpg

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/opinion/2019/06/23/independencia-judicial/0003_201906G23P13994.htm

La Voz de Galicia. Opinión. Habitación propia

MARÍA XOSÉ PORTEIRO 

 

No soy partidaria de que la Justicia dicte sentencia ni marque jurisprudencia a golpe de reivindicación en las calles. Débil es el sistema que se mueve según de dónde provenga el viento. Lo que es correcto y necesario para mover decisiones políticas no lo es para aquellas que se sustentan en fundamentos jurídicos. Por eso no creo que la decisión del Supremo sobre la Manada deba valorarse en ese sentido. Más bien creo que hacerlo así la devalúa, siendo, como es, la confirmación de que hay un mecanismo de garantías que funciona, porque la nueva sentencia viene a corregir otra mal dictada y un anterior recurso denegatorio. Así lo demuestran las consideraciones que fundamentan la necesidad de una pena mayor para los ya reconocidos violadores grupales, famosos por el nombre de su pandilla de delincuentes. Tan importante es la gravedad atribuida a los hechos como su reconocimiento de que la defensa heroica no es esperable -tampoco- en los crímenes y agresiones con violencia sexual.

Una gran mayoría ciudadana siente que se ha hecho justicia, pero no está de más recordar que la alarma que desataron sentencias como las de Juana Rivas y la Manada provino de la constatación de que en el sistema de valores de parte de la judicatura está instalado en un pensamiento, una ideología, misóginos, que hacen de la denunciante, investigada, y de la víctima, acusada. Construir nuevos paradigmas que sustituyan a los viejos es la fórmula para el cambio, como socráticamente advierte la psicóloga forense Sonia Vaccaro, experta en el falso síndrome de alienación parental y violencia machista: «Es urgente la formación en género y su victimología en la carrera judicial. Basta de pedir leyes y enfocar a las víctimas. Si juezas y jueces no cambian su mentalidad, todo es inútil».

A muller sen medo

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/opinion/2019/06/12/muller-sen-medo/0003_201906G12P15991.htm

La Voz de Galicia. Opinión. Habitación propia.
MARÍA XOSÉ PORTEIRO 

Ofogar é o lugar máis probable onde as mulleres poden ser torturadas, violentadas sexualmente e asasinadas, segundo un informe de ONU-Muller de 2017, que anota unha media diaria de 137 feminicidios no mundo. Sen dúbida, houbo moitos máis nesta epidemia sen parangón. Mulleres que foron previamente torturadas até o salvaxismo. Vaia como exemplo o caso, citado no devandito informe, dunha salvadoreña cuxo marido violou durante tres días e rematou prendéndolle lume.

Estes días lembramos a dous milleiros de seres humanos implicados en feminicidios en España desde 2003: asasinos e asasinadas a partes iguais, punta do iceberg estatístico ao que deberían sumarse os asasinatos de prostituídas e as vítimas colaterais. Falamos de seres humanos castigados pola súa condición feminina e estas nosas cifras sitúannos entre os países do mundo con importantes taxas de feminicidio. Catorce son de América Latina e o Caribe (doce asasinadas cada día) ou México (nove diarias), até totalizar 2.795 en vinte e tres países da rexión, segundo cifras oficiais do Observatorio de Xénero da CEPAL, tamén en 2017.

Ou se toma en serio a violencia machista ou imos camiño de máis violencias. Estamos fronte a unha psicopatoloxía social de tal magnitude que require dun pacto como os que se fan en tempos de graves conflagracións. Hai que recoñecer, dunha vez, e con todas as consecuencias, a guerra aberta e frontal contra as mulleres.

É urxente unha reacción internacional conxunta, forte e eficaz perante o novo terrorismo global. Contra os terroristas non pode haber contemplacións: perségueselles, condénaselles e esíxeselles que entreguen as armas. Necesitamos garantías para a paz entre seres humanos de diferente sexo. Sermos compañeiros, non inimigos. Termos igualdade de oportunidades e accións positivas para superar o desequilibrio en cuestións de equidade. Vivirmos sen medo, desmontando, dunha vez, a cultura patriarcal que consolida o reparto inxusto de funcións, roles e traballo: somos a man de obra gratuíta no doméstico; descualificada e manipulable, no mercado laboral. Non damos chegado ás altas esferas onde se manexan, de verdade, os asuntos importantes: a economía, a investigación ou o desenvolvemento. E os corpos das mulleres deveñen en campos de batalla para a violencia sexual ou a compravenda de úteros. Temos que conseguir que os asasinos cesen o lume. Que depoñan as armas. Que se entreguen e que se negocie unha tregua. Porque ao terrorismo non podemos deixalo trunfar.

Hai agora sete anos que Eduardo Galeano fixera a despedida da súa vida pública en Galicia. Demostraba que ser home e feminista é coherente e necesario. Deixou dito que hai asasinos que proclaman: «Mateina porque era miña (…) pero nin os máis machos dos supermachos confesan que as matan por medo, porque o medo da muller á violencia do home é o espello do medo do home á muller sen medo».

«Unha mestra de Mondoñedo promoveu a atención a galegas prostituídas en Cuba» Andrea Lopez Chao aparece na novela «SÁNDALO», de María Xosé Porteiro

61349903_2359712290943645_2619299532181078016_n.jpg

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/amarina/2019/05/26/span-langglunha-mestra-mondonedo-promoveu-atencion-galegas-prostituidas-cubaspan/0003_201905X26C12991.htm?utm_source=twitter&utm_medium=referral&utm_campaign=twmar&fbclid=IwAR3HtMz1ZsZ2M5OdAWJY88_GjIDY2-XwgLPOIW7GidOgHZ8Jyojr2b4CBiQ

LUGO / LA VOZ 

 

Sostén María Xosé Porteiro que escribir é terapéutico. Ela leva facéndoo toda a vida. Como xornalista e como escritora. Sándalo, a súa segunda novela, unha obra «con corpo de relato estimulante dos sentidos e dos sentimentos», acaba de ver a luz e onte presentouno na cidade de Lugo, en Trama. Alí estivo acompañada da artista plástica Luz Darriba, do xornalista Martín Fernández Vizoso e do director xeral de Galaxia, Franciso Castro, o home que empurrou a Porteiro a converter nun libro historias que xa estaban na súa mente e na súa vida. «Francisco é o pai por poderes desta novela», asevera.

-Que é «Sándalo»?

-«Sándalo» é unha novela de ficción histórica que transcorre no decurso de dous séculos entre Cuba e Galicia. Estamos falando dunha relación transatlántica no tempo e no espazo. Ademais de fitos históricos, contén esa parte sociolóxica de Galicia que é a da diáspora, a migración. Unha vez que vin a novela escrita, que non era o meu propósito, decátome de que hai unha homenaxe ao inmenso traballo feito por milleiros de homes e mulleres nosos que fixeron unha auténtica epopea durante máis dun século axudando a construír unha sociedade nova lonxe da súa, pero sen perder os vínculos, e que xa temos incorporado. Galicia non sería a Galicia de hoxe se non existise a Galicia de ultramar.

-Di que non era o seu propósito escribir a novela.

-Eu son emigrante e proveño dunha familia na que as migracións a América comezaron no século XIX. Temos mil historias contadas arredor dunha mesa e dun café que levo toda a vida escoitando. É algo moi presente na miña vida, na miña forma de entender o lugar onde estou. A revolución cubana pilloume alí, teño moitas vivencias desa época e o que fixen foi novelalas, pero a novela comeza en 1823, e daquelas non estaba alí (risas). Hai unha parte que ten moito que ver con vivencias reais noveladas.

-«Sándalo» é unha colección de pequenas historias que se suceden ao logo de dous séculos?

-En Sándalo hai o que te atopas na rúa, multitude de persoas diversas que coinciden e conflúen ou que van en paralelo vivindo as mesmas situacións. Ten unha estrutura non canónica, é unha novela que podes comezar a ler por calquera dos capítulos e en calquera momento vas atopar o fío que a une. Non é principio, nó e desenlace. Todo flúe de maneira aparentemente anárquica e todo ten unha lóxica.

-Na obra poden atoparse protagonistas da Fonsagrada, de Ribeira de Piquín,… por que?

-A Galicia que me inspira é esta, é a da miña familia, que é de Pol, de Ribeira de Piquín, sigo tendo moita familia aquí, e esta é a Galicia coa que contacto na miña nenez cando vou a Cuba e tamén cando retorno, aínda que vivo en Vigo. As historias que me conta miña avoa son as do nacemento do Pedragal do Irimia. É unha raíz moi lóxica para min. Ademais, despois da zona de Ortigueira, esta comarca de Lugo e da Mariña foi a que máis xente mandou para alá.

-Na súa novela aparecen personaxes que foron reais?

-Si, pero non polo seu nome. Si aparece a directora do Plantel Concepción Arenal do Centro Galego da Habana, Andrea López Chao, que é unha mestra de Mondoñedo que queda viúva e marcha para Cuba a principios do XIX ela soa. É unha muller de tal inquedanza persoal e tal personalidade que, por oposición, consigue a praza de directora do Plantel. É ela quen promove a creación do centro Hijas de Galicia para atender a mulleres prostituídas galegas que moitas acaban na cadea, outras necesitaban atención médica… É o único caso que existe no mundo de mulleres emigrantes en situación de prostitución que se organizan para prestarse axuda mutua.

-Pode dicirse que «Sándalo» vindica o feminismo?

ADVERTISEMENT

-As mulleres emigrantes, que eran o 15 % da masa migratoria no momento de maior fluxo, nas dúas primeiras décadas do século XIX, estiveron totalmente opacadas, non se falou delas. O feito de que moitas foran traficadas é en moitos casos segredo de familia que ninguén quere recordar. Pero eu si. Paréceme moi importante porque están na historia, non na oficial, pero si na real. É un xeito de ser veraces e de entender que si se empoderaron cando as que conseguiron salvarse e axudarse unhas a outras se constitúen nun centro de gran relevancia. Hijas de Galicia foi o centro obstétrico máis importante de América Latina do século XX e participou nos primeiros congresos feministas de Cuba. Isto forma parte do contexto literario, pero é realidade.

 

SÁNDALO, entrevista Cadena COPE-Lugo, 24/05/19

images.jpg

https://cope-cdnmed.agilecontent.com/resources/mp3/7/0/1558702340207.mp3?download

Actualizado14:54

“Mª Xosé Porteiro presenta en Lugo su novela ‘Sándalo’ en la que retrata la emigración gallega del siglo XX”.

“La librería Trama acoge la presentación del último libro de la periodista y escritora mañana sábado a las 12 y media”.

Sándalo (La Voz de Galicia. presentación en Compostela)

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2019/05/02/span-langglmaria-xose-porteiro-une-galicia-america-sandalo-seu-regreso-a-novela-span/0003_201905G2P35992.htm?fbclid=IwAR3n-37oJIJYnv8ui0iPpQP9jvEd_Mzv7gBno30Afw1aM1a_LFdkyh_uKeg

«Sándalo», o seu regreso á novela

A escritora pon o foco nas migracións a través da historia compartida dende principios do XIX ata a actualidade

SANDRA ALONSO
MONTSE GARCÍA 
SANTIAGO / LA VOZ 

«Un escritor e lingüista galego díxome un día hai corenta anos que falase da miña experiencia na emigración. Tardei, pero aquí está». É Sándalo, a novela coa que a escritora e xornalista María Xosé Porteiro volve á narrativa dezaoito anos despois da publicación de Covardes. «Se non o fixen antes foi por falla de tempo, non de ganas», afirma.

Sándalo (Galaxia) fala das migracións e percorre case os últimos douscentos anos, desde principios do século XIX ata a actualidade. «A novela empeza en 1823 coa morte do comandante Riego. A partir de aí, empézanse a tecer historias que teñen que ver con guerras, con independencias, con cambios sociais…, que se van dando paralelamente entre Galicia e Cuba. É unha novela que trata de recompoñer a historia común dos nosos pobos e, ao final, o que resolve é unha historia puntual dunha familia», explicou a escritora, que onte presentou o seu novo traballo na Feira do Libro de Santiago acompañada polo presidente da Real Academia Galega, Víctor Fernández Freixanes, e da escritora e filósofa Carme Adán. Neste traballo, a autora mestura feitos e personaxes históricos con partes de ficción total e de persoas correntes.

María Xosé Porteiro explica que en Sándalo «hai moito de mestizaxe e de historia do noso pobo cunha diáspora. É unha historia migratoria moi estudada dende o punto de vista académico e, se cadra, menos divulgada desde o punto de vista da literatura ou da ficción».

A nova novela da escritora e columnista de La Voz de Galicia ten o seu xermolo hai unha década, ao seu regreso de Arxentina e Uruguai: «Alí tiven un reencontro importante co mundo da emigración, que forma parte da miña historia porque fun nena emigrante en Cuba ata os catorce anos. Esta toma de contacto novamente cunha realidade que era tan miña remexeu moitas cousas dentro de min e empecei a facer unha especie de esbozo do que podería ser unha novela na que abordar este tema». Pero tardou case dez anos en poñerse a escribila, aínda que a autora considera que inconscientemente xa a estivo facendo durante todo ese intervalo de tempo. Para Porteiro, influíu de maneira determinante a súa experiencia persoal en Cuba, o que lle permite «incorporar á nosa literatura escenarios históricos menos divulgados». Precisamente, da súa estancia no país caribeño conserva unha caixa de sándalo. Unha novela na que está a súa pegada como xornalista. «Non quixen renunciar a iso, esa é a miña verdade», di.