Cuestión de dignidad

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/opinion/2018/05/30/cuestion-dignidad/0003_201805G30P12996.htm

La Voz de Galicia. Opinión. Habitación propia

MARÍA XOSÉ PORTEIRO 

Estamos en la legislatura que se recordará por tener el récord de mociones de censura presentadas; por haberse iniciado seis meses después de otra frustrada ante la imposibilidad de llegar a acuerdos para formar gobierno y, tal vez, por otras elecciones anticipadas antes de cumplir tres años. Este caos algo tendrá que ver con las discrepancias cainitas en la izquierda parlamentaria, pero sobre todo es consecuencia de la nula capacidad del partido de gobierno para negociar y llegar a acuerdos durante años anteriores, cuando desaprovechó su mayoría en las Cortes para consolidar una práctica extendida en democracias consolidadas, donde es posible procurar espacios de encuentro que prioricen la altura de miras y el bien general. Ya con anterioridad, la política española se venía demostrando inútil para los pactos de Estado, resultado de malas prácticas, como aquella acusación en el hemiciclo de un Rajoy opositor a un Zapatero presidente, de tener las manos manchadas por la sangre derramada por ETA, que convirtió al terrorismo en arma de uso habitual en la dialéctica política. O la de un adánico Iglesias, que para argumentar su rechazo a un gobierno socialista, hablaba de otras manos manchadas, pero de cal, nuevamente con el terror como bala en la recámara de los despropósitos. Pero si se perdieron las formas, no ocurrió lo mismo con las firmas y las subastas para los apoyos, porque también hemos visto negociaciones con nacionalistas catalanes y vascos, según las necesidades, para puestos en las mesas del Congreso, formación de grupos parlamentarios o presupuestos con sobrecoste. Al tiempo que se envía a los infiernos a quienes propugnan sentarse a dialogar con ellos un diseño incluyente de todas las Españas posibles mediante reforma constitucional. Y nos hemos hecho a ver a un presidentewaterproof, resistente a la humedad de las críticas y de las sentencias, capaz de tragar con todo, incluso con el despropósito y los desdecires de decir Diegos donde antes dijera digos.

Lo peor aún puede estar por llegar porque el todo vale, el tú más y «el señor aquel del que usted me habla» siguen predominando en los comportamientos del poder en este ruedo ibérico que recuerda cada día más al Celtiberia show del gran Luis Carandell. Pero aún así, nada justificaría que no se presentase ahora una moción de censura contra el presidente de un país de quien la justicia asegura que no duda en mentir en sede judicial. Solo por eso, la dignidad volverá al hemiciclo en las próximas horas. Lo que resulte será objeto de valoración posterior pero en el aquí y ahora, esta actuación merece respeto y adhesión. A no ser que entre todos se matase a la vergüenza y ahora se quiera hacer ver que ella sola se murió. Y es que, a veces, toca ser los perdedores de una causa invencible (Paco Lores, dixit).

Paco Lores, medalla de honra, póstuma outorgada polo Consello da Cultura Galega

http://www.cronicasdelaemigracion.com/articulo/galicia/francisco-lores-rebelde-causas-irman-estivo-sempre-preto/20180524142154086612.html?utm_medium=email&utm_source=Newsletter&utm_campaign=180528

As primeiras medallas de honra do CCG celebran o traballo da diáspora e a acción cultural galega no exterior

(http://consellodacultura.gal/noticia.php?id=5503&tipo=noticia)

Nun emotivo acto celebrado no Salón de Actos do Consello da Cultura Galega, entregáronse hoxe pola mañá as primeiras Medallas de Honra do Consello da Cultura Galega. Os galardoados foron Pablo Figueroa Dorrego, Ana Paula Leborinho e, a título póstumo, Francisco Lores Mascato. As medallas foron entregadas por Ramón Villares, presidente do Consello da Cultura Galega, Miguel Ángel Santalices, presidente do Parlamento de Galicia e Alberto Núñez Feijóo, presidente de honra do Consello da Cultura Galega e da Xunta de Galicia.

Segundo afirmou Ramón Villares no discurso inicial, as Medallas de Honra do Consello da Cultura Galega foron creadas para fortalecer e recoñecer a importancia que a diplomacia cultural e a acción exterior ten para o futuro da cultura galega, e recoñecer así mesmo o importante peso da diáspora na conformación da imaxe da Galicia contemporánea. Villares explicou que o Consello poderá conceder un máximo de dous galardóns por ano . A concesión das medallas non inclúe dotación económica.

Francisco Lores Mascato, máis coñecido como Paco Lores, foi secretario xeral da Federación de Sociedades Galegas e un decisivo impulsor do Museo da Emigración Galega, creado en Buenos Aires en 2005. María Xosé Porteiro, membro do Plenario do Consello da Cultura Galega, foi a encargada de presentalo. Paco Lores faleceu en 2017 e foi a súa filla Lorena Lores a encargada de recoller o premio, concedido a título póstumo para o ano 2017.

Pablo Figueroa Dorrego, diplomático, tivo un destacado papel como promotor da cultura galega desde o seu posto de conselleiro laboral na Embaixada española no Brasil, e colaborou coa institución na visibilización da lingua do país no ámbito cultural lusófono. O diplomático foi presentado por Maximino Zumalave, exvicepresidente do Consello da Cultura Galega.

Ana Paula Laborinho, profesora da Universidade de Lisboa, foi Presidente do Instituto Camões e actual directora en Portugal da Organización de Estados Iberoamericanos para a Educação, Ciência e Cultura (OEI). Laborinho apoiou decisivamente a entrada do Consello da Cultura Galega como observador na Comunidade dos Países en Lingua Portuguesa (CPLP), creando espazos para a cultura e lingua galegas no ámbito da lusofonía. Laborinho foi presentada por Rosario Álvarez, vicepresidenta do Consello da Cultura Galega.

O acto contou coa música do pianista Brais González e foi mantido por Dolores Vilavedra, secretaria do Consello da Cultura Galega.

O galego, a nosa mantenza

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/opinion/2018/05/17/galego-nosa-mantenza/0003_201805G17P15991.htm

La Voz de Galicia. Opinión. Habitación propia.

MARÍA XOSÉ PORTEIRO 

Desde 1981, o Estatuto de Autonomía recoñece o galego como lingua propia e cooficial, que «todos teñen o dereito a coñecer e usar», e responsabiliza aos poderes públicos da súa normalización en todos os ámbitos. Ademais, a Lei de Normalización Lingüística garante e ordena os dereitos lingüísticos dos cidadáns, especialmente os referidos aos ámbitos da Administración, a educación e os medios de comunicación. Con estes vimbios, e toda a lexislación posterior, tivemos de facer varios cestos que se deben revisar, sobre todo, cando dentro de tres anos a autonomía galega fará corenta anos, tempo abondo para facer balance. Pode ser un recurso fácil facelo ao calor do Día das Letras Galegas. Ou non. Se cadra, porque a lingua é a materia prima fundamental sobre a que se argumenta e constrúe esta nosa comunidade autónoma. Sen lingua galega, non habería letras. Nin cultura propia. Nin identidade.

Os informes periódicos de institucións coma a Real Academia ou o Consello da Cultura van avisando da progresiva caída no uso do galego, mesmo cando reflicten tamén a extensión do seu coñecemento culto. O certo é que as xeracións máis novas procuran a súa socialización noutros espazos onde predominan o castelán e o inglés. Véxase a música, as series de televisión e os produtos culturais, en xeral, pensados para este segmento da poboación. Sen esquecermos a literatura, que segue a ser o elemento de máis peso e proxección de transmisión cultural.

É por iso que debe darse resposta á chamada de atención que emiten as industrias culturais, nomeadamente o sector editorial, a respecto da caída exponencial -arredor dun 50 %- nos libros publicados en galego, da compra de libros para bibliotecas, das axudas públicas á tradución, das campañas de animación á lectura ou da práctica ausencia de Galicia nas feiras internacionais do libro.

O bilingüismo é xa unha realidade, mentres o mundo camiña cara ao plurilingüismo, pero hai que frear a tendencia á perda de peso do galego porque se cedemos perderemos capacidade de autogoberno e estragaremos a herdanza que nos foi deixada, e que medrou notablemente nas tres décadas anteriores. A lingua galega dános de comer: a cultura xera o 3,3 % de todos os empregos, achega o 2 % ao noso PIB (máis que os sectores do automóbil ou da construción naval), mantén preto de 6.000 empresas e soporta sobre si a responsabilidade –de facto– de darlle cobertura á demanda que a cidadanía xera e os poderes públicos deben fomentar.

Érache boa que deixásemos morrer semellante actividade económica e tal construción colectiva. Decidamos entre termar do legado ou deixar que o galego remate coma o latín, como advertía recentemente o presidente da Real Academia Galega, Víctor F. Freixanes. O galego non é un peso morto para unha sociedade que progresa con el.

Para que serve o galego?

https://luzes.gal/2018/05/15/para-que-serve-o-galego/

A primeira vez que intentei expresarme en galego tiña catorce anos, recén chegada de Cuba. Non coñecía a familia de aquí, en particular, a miña avoa Xosefa Fernández Millares. Meu avó, Xosé Porteiro Irimia, morrera pouco antes e non me deu tempo de preguntarlle polos devanceiros, nin de que me levase persoalmente ata o pedregal onde nace o Miño, ou saber daquel bisavó que se alistara no exército carlista, tampouco de como facía aquelas zocas tan xeitosas que todo o mundo lembraba, ou da fabulosa historia daquela súa irmá que lle botou un meigallo e lle fixo perder varias colleitas e ver morrer as súas vacas máis prezadas. Pero tiven durante tres anos -logo morreu- a nai do meu pai que nacera en Santalla, na Ribeira de Piquín. Casou con aquel mozo lanzal e máis novo ca ela, de Candedo, preto de San Martín de Lúa. Meu pai, Xesús, foi o fillo máis vello pero cando sendo un rapaz viu o cepelín cruzar o ceo, metéuselle na cabeza que quería ser piloto, marchou a Madrid para facer o servizo militar como voluntario en aviación e xa non regresou.

Xosefa e toda a familia de Candedo emigraran cara a Vigo a principios dos anos 60. Instaláronse no Calvario, na rúa Sagunto, e puxeron unha leitería no número 55 nunha contorna poboada por numerosos paisanos que conformaban un ecosistema migratorio daquel Lugo marabilloso que seguía instalado no neolítico (e non é un eufemismo). Ela falaba un castrapo que contiña un dez por cento de castelán e un noventa por cento de galego. Esforzábase por facerse entender cando comezabamos a conversar porque eu tiña moitas preguntas e ela todas as respostas. Un diálogo noso podía comezar tal que así: «Oooola,  miña nena. Vamos dar un paseíño ata o Calvario… sí, a calle esa de más enriba, para ver de comprarte unos zapatos. Onte vin unos que te me gustaron moito para ti. Ainda que tinían algo de tacón de máis, oh!»; eu abría moito os ollos -e tamén as orellas- porque daquel relato quedaba fóra de xogo cos ontes, os aíndas, as atas, e máis unha misteriosa orde sintáctica. A frustración medraba cando repetía a pregunta a algunha persoa maior da contorna:  logo de fruncir o entrecello reprochábame que perdera o tempo querendo saber galego, sendo eu una señorita que viña dunha gran capital como La Habana, e que na súa casa non lles permitían falarllo ás súas fillas porque era cousa de xente bruta.

Meu pai quixo saber por que estudaba galego. Varias décadas despois teño para min que se non podía comunicarme coa miña avoa era o mesmo que se non a tivese; que debeu influír que non tiña complexos previos e identifiquei en todo o seu valor unha lingua diferente

Era pouco doado entender de que ía aquilo cando ademais carecía das referencias da Historia de Galiza e do contexto político. Un día parei diante da vidrieira dunha libraría atraída pola portada limpa e fermosa dun libro que se chamaba Galego I. Entrei, preguntei, e fun mercando sucesivamente os II e III. Foi todo un achádego saber que había un método para aprender o que entendín, ao cabo, que era un idioma. Non tan complexo coma o ruso que estudabamos na Habana cando facía secundaria no Instituto Pedro Lantigua, pero case tanto coma o inglés que comezara a estudar desde moi cativa na Academia Pitmman da Calzada del Cerro. Había un vocabulario moi extenso, sintaxe propia, frases feitas, e sobre todo, moitas obras escritas: poemas, relatos, novelas… Sentín tanta ledicia coma curiosidade. Debruceime tardes enteiras sobre unha mesa na biblioteca da Caixa de Aforros Municipal de Vigo, e coa miña amiga Dorotea Bárcena comecei a tratar a mozos e mozas antifranquistas que falaban galego entre si: como a miña avoa, as miñas tías e as veciñas do barrio! Pero falabamos de política, de literatura ou de filosofía. De súpeto, todo tiña sentido.

Daquela, meu pai, que observou todo este proceso sen intervir, quixo saber por que o facía. Non lembro a resposta pero varias décadas despois teño para min que se non podía comunicarme coa miña avoa era o mesmo que se non a tivese; que debeu influír que non tiña complexos previos e identifiquei en todo o seu valor unha lingua diferente da que me gustaba a musicalidade, os xiros, a riqueza léxica e os distintos sotaques. E porque me permitiu ler, desde dentro, a Celso Emilio e a Rosalía.

Non tardei moito en entrar no mundo do xornalismo e elixín o galego como lingua de traballo; así coñecín persoalmente a grandes figuras coma Cunqueiro, aquel Celso Emilio que devorara, Alonso Montero, Queizán, Fernández del Riego, Fernández Mato, Alvarez Blázquez, e tamén a xente nova  comprometida na reconstrución dunha idea de Galiza que quedara interrompida en 1936, como Freixanes, Bieito Ledo, Uxío Labarta, Blanca Lorenzo, Malós Cabrera, Miguel Murado, e moi especialmente, Vítor Vaqueiro a quen lle debo un eterno agradecemento pola paciencia coa que me axudou a perfeccionar e manexar con soltura a fala e a escrita.

Se cadra é por iso que me produce tanta mágoa a sistemática desertización léxica, e o desuso do legado que me deixou Xosefa, a avoa de Santalla. E sinto que non estamos facendo abondo para termar, e facer medrar, os talentos da parábola. Tanto recentes informes da Real Academia Galega, e máis do Consello da Cultura, coma os pésimos recursos que ofrecen tradutores tipo Gaio, da Xunta, ou doutras institucións, deixan ás claras esta carencia.

A miña xeración é testemuña dunha evolución histórica que non pretendo negar, pero comparto con Freixanes unha frase lapidaria: «a este paso, o futuro cada vez máis próximo do galego será o mesmo ca o do latín».

E se sabemos que o galego non é algo inútil que se poda deixar nun faiado coma se fose roupa pasada de moda, algo grande teremos de facer para evitalo, non si?

O porco de pé

 

o porco de pe

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/opinion/2018/05/14/porcos-pe/0003_201805G14P12994.htm

La Voz de Galicia. Opinión. Habitación propia

MARÍA XOSÉ PORTEIRO 

«Neniña, non nos veñas aquí coas túas tonterías, que estamos falando de cousas moi serias…», dicía o outro día un tal Luciano, o tristemente famoso profesor compostelán denunciado por unha alumna á que expulsou de clase porque o distraía co seu escote. Este probo cidadá di que os violadores non son culpables porque esas cousas non se fan nos portais. El saberá diso, aspirante a formar parte dunha manada de bestas que empezaron sendo cinco e xa eran seis logo da emisión dun voto particular. Non é o único… nos chats dixitais nos que se participa con alcume, ou falsa identidade, son frecuentes os defensores dos violadores, que culpan e denigran á vítima. A resolución dos recursos da defensa e da acusación (que neste caso semellan estar invertidas) aínda van demorar. No entanto, a xustiza segue a marcar o debate cidadán e político. Da medo que a pata do sistema democrático que debera ser independente e garantista se manifeste tan feble e desfasado nesta e noutras ocasións recentes. Non está moi lonxe o acontecido co xenro do rei emérito para bochorno e oprobio de quen son castigados duramente por delitos incomparablemente menores. Ou a parálise xudicial para procesar ao clan Pujol, outro intocable. Ou a lentitude dalgúns procedementos que rematan porque os delitos xulgados prescriben por non resolverse a tempo. Ou a rapidez con que se move todo cando lles interesa aos poderes políticos e económicos.

Alén dos xuízos por corrupción, están eses outros máis escabrosos onde as vítimas son menores, ou teñen unha compoñente sexual. Daquela, asistimos a culebróns que se pasean polos platós dos peores programas televisivos, sexan informativos ou de entretemento, sucedéndose os uns aos outros nun rosario de casos que adoitan ter nome propio. Flores dun día que enchen con balbordo e alharacas os prime time, e compiten pola audiencia. Pero o importante é que a xente está entretida: comendo todo o que lle botan, amortecido o verdadeiramente grave que se pon ao mesmo nivel ca o anecdótico ou rechamante. É reveladora a petición da nai do neno Gabriel para que se retire a acusación particular do xuízo contra a presunta asasina do seu pequeno. Teme que transcendan detalles íntimos do neno e da familia. Da por sentado que non se respectará o segredo do sumario -por outros anteriores, porosos e accesibles-, nin se garantirán os dereitos das persoas implicadas, nin se deixarán de dar a coñecer cantos máis detalles grosos mellor. Ela, coma nós, témolo interiorizado. Os moitos Lucianos que agroman cando reborda a podremia, están de parabén. E se non fose porque son respectuosa con toda clase de animais, diría que representan moi ben a imaxe que Risco nos deixara de don Celidonio, aquel home de prol que chegara a marrán logo de ser porco, na procura de altos designios, pero sempre entre lameiras en manifesta involución.

Que noxo.

Sobre La manada

María Xosé Porteiro

11/05/2017

“Neniña, non nos veñas aquí coas túas tonterías, que estamos falando de cousas moi serias…” -dicía onte un tal Luciano, o tristemente famoso profesor compostelán denunciado por unha alumna á que expulsou de clase porque o distraía co seu escote. Este probo cidadá dí que os violadores non son culpables porque esas cousas non se fan nos portais. El saberá diso, aspirante a formar parte dunha manada de bestas que empezaron sendo cinco e xa eran seis logo da emisión dun voto particular. Non é o único… nos chats dixitais nos que se participa con alcume, ou falsa identidade, son frecuentes os defensores dos violadores, que culpan e denigran á vítima.

A resolución dos recursos da defensa e da acusación (que neste caso semellan estar invertidas) ainda van demorar. No entanto, a xustiza segue a marcar o debate cidadán e político. Da medo que a pata do sistema democrático que debera ser independente e garantista se manifeste tan feble e desfasada nesta e noutras ocasións recentes. Non está moi lonxe o acontecido co xenro do rei emérito para bochorno e oprobio de quen son castigados duramente por delictos incomparablemente menores. Ou a parálise xudicial para procesar ao clan Pujol, outro intocable. Ou a lentitude dalgúns procedementos que rematan porque os delictos xulgados prescriben por non resolverse a tempo. Ou a rapidez con que se move todo cando lles interesa aos poderes políticos e económicos. 

Alén dos xuizos por corrupción, están eses outros máis escabrosos onde as vítimas son menores, ou teñen unha compoñente sexual. Daquela, asistimos a culebróns que se pasean polos platós dos peores programas televisivos, sexan informativos ou de entretemento, sucedéndose os uns aos outros nun rosario de “casos” que adoitan ter nome propio. Flores dun día que enchen con balbordo e alharacas os prime time, e compiten pola audiencia. Pero o importante é que a xente está entretida: comendo todo o que lle botan, amortecido o verdadeiramente grave que se pón ao mesmo nivel ca o anecdótico ou chamativo.

É reveladora a petición da nai do neno Gabriel para que se retire a acusación particular do xuizo contra a presunta asasina do seu pequeno. Teme que trascendan detalles íntimos do neno e da familia. Da por sentado que non se respectará o segredo do sumario -por outros anteriores, porosos e accesibles-, nin se garantirán os dereitos das persoas implicadas, nin se deixarán de dar a coñecer cantos máis detalles grosos mellor. Ela, coma nós, témolo interiorizado.

Os moitos Lucianos que agroman cando reborda a podremia, están de noraboa. E se non fose porque son respectuosa con toda clase de animais, diría que representan moi ben a Imaxe que Risco nos deixara de Don Celidonio, aquel prohome que chegara a marrán logo de ser porco, na procura de altos designios, pero sempre entre lameiras en manifesta involución.

Que noxo 

Marx, la novedad del olvido

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/opinion/2018/05/07/marx-novedad-olvido/0003_201805G7P12994.htm

MARÍA XOSÉ PORTEIRO 

Cuando vaya a la Biblioteca Británica, con su planta circular y techo acristalado, en el gran atrio central podrá detenerse en el espacio dedicado a Karl Marx, uno de los elegidos que dejan huella, que nació el 5 de mayo de 1818. Para celebrar su bicentenario, Xi Jinping organizó un Congreso mundial donde se reafirma el compromiso comunista de China, pese a la orientación capitalista de su economía. La Rusia neocon de Putin apenas reivindica el legado del filósofo alemán, y tampoco en Europa o Estados Unidos la socialdemocracia parece interesada en recuperar las esencias de aquella ideología inspiradora de revoluciones. Tal vez en América Latina se encuentren focos donde se aprecia mayor interés por su actualización. Incluso hay quien ve a un Marx revisado como posible influencer para frenar al capitalismo post crisis, entre tanta incertidumbre propia de la sociedad líquida que definió Bauman.

En Black Mirror, la serie producida por Endemol y financiada por Goldman Sachs, Bing -uno de sus protagonistas- es un revolucionario cuyas denuncias acaban como eslóganes para camisetas. Metáfora de la supervivencia del capitalismo que devora a sus contestatarios por el eficaz método de patrocinarlos.

Lo peor que le puede pasar al marxismo es que este aniversario lo vuelva a poner de moda. ¿Quién no ha llevado alguna vez sobre su pecho la efigie, o la palabra, del Ché, Lenin, Luther King o Lennon…? Tal vez no sea mala idea releer a Marx -y a sus críticos-. A veces, la novedad es consecuencia del olvido